Pojęcie i funkcje zarządzania

Zarządzanie w bardziej prostej lub skomplikowanej formie od zawsze towarzyszyło człowiekowi. To dzięki umiejętności zapanowania nad coraz bardziej powiększającymi się grupami i możliwości współdziałania, udało się ludziom wznieść wyżej w rozwoju cywilizacyjnym. Bez tworzenia rozbudowanych struktur, specjalizacji działania, różnicowania hierarchicznego i wyodrębniania stanowisk przywódczych nie powstałyby tak wielkie i wspaniałe budowle jak choćby Piramidy w Gizie czy Wielki Mur Chiński.

Zbiorowości, korzystające z określonych zasobów, posiadające strukturę wiążącą swoich członków więzami współzależności, wywierające wpływ na otoczenie i na odwrót, w określonym celu. Tak w skrócie można opisać pojęcie organizacji. Z jednej strony ograniczają one wolność swoich uczestników i różnicują ich pod względem posiadanej władzy i zakresu działania. Z drugiej strony poświęcając wyżej wymienione swobody, uczestnicy organizacji otrzymują sprawność, której próżno szukać w pojedynkę. Większe zespolenie energii, efekt synergii i silniejsza możliwość wywierania wpływu na otoczenie. Jeśli dodamy do tego elementy socjologiczne, związane z potrzebą afiliacji i przynależności społecznej, to otrzymamy przyczyny organizowania się ludzi w coraz bardziej rozbudowane  i skomplikowane grupy. Grupy, które posiadają określoną strukturę, wyspecjalizowany podział pracy, dzięki którym zwiększa się zaangażowanie członków. Jeszcze dobitniej opisaną wcześniej funkcję organizacji opisują J.A.F. Stoner i Ch. Wankler: „[Organizacje] przezwyciężając granice naszych możliwości jako jednostek, umożliwiają nam realizację celów, których osiągnięcie bez nich byłoby trudniejsze lub nawet niemożliwe.” Ważną przyczyną tworzenia instytucji jest chęć uniknięcia chaosu. „Instytucjonalizacja zmierza do ograniczenia wolności, która w nadmiarze może być przyczyną chaosu.” Bez powzięcia środków zaradczych i bez wprowadzenia odpowiednich ram i ograniczeń chaos i nieład na pewno się pojawią.

 Aby organizacje mogły sprawnie funkcjonować potrzebne są odpowiednie osoby, mające predyspozycje do kierowania powierzoną im grupą ludzi. Istotne jest zatem poznanie cech dobrego kierownika (menedżera). Mieczysław Przybyła kładzie nacisk na wieloaspektowość czynników, które sprawiają, że o osobie zarządzającej możemy powiedzieć, że jest odpowiednia na to stanowisko. „Zarządzanie jako sztuka, jako praktyka, jako wiedza teoretyczna stanowią jedność cech osobowości dobrego kierownika, stwarzają mu możliwość osiągnięcia powodzenia w kierowaniu organizacją.” Rozwijając zatem tą myśl, należy wyjaśnić wymienione cechy, które powinien posiadać dobry menedżer:

Dobrego kierownika można przyrównać do artysty, który ze swoimi umiejętnościami niejako się urodził. Wrodzone cechy przywódcze, związane z wywieraniem wpływu na postępowanie ludzi. Aby być dobrym kierownikiem, trzeba posiadać biegłość w osiąganiu celów kierowniczych, której nie da się tylko wyuczyć. Albo się ją posiada, albo nie.

Zarządzanie jest dziedziną użyteczną. Zanim zaczęto się interesować zarządzaniem jako dziedziną nauki, wykorzystywano jej zagadnienia niejako intuicyjnie. Praktyczna praca  z ludźmi w organizacji dodaje menedżerowi wiarygodności. Poza tym wiadome jest, że osobiste doświadczenie i wiedza teoretyczna same nie wystarczą, aby móc powiedzieć o kimś, że w danej dziedzinie jest wybitny.

Systematyzuje wiedzę i doświadczenie. Dla uporządkowania wiedzy praktycznej  i wrodzonych cech osobowości konieczne jest poznanie założeń teoretycznych. Zarządzanie poprzez swój swoisty język, naukowe teorie, techniki badawcze stało się dziedziną nauki. Dodatkowo daje możliwość patrzenia na zarządzanie z różnych stron i czerpanie wiedzy od osób bardziej doświadczonych. Dzięki nauce menedżer nie musi samodzielnie wyciągać wniosków ze swoich dobrych i złych decyzji.

W publikacjach teoretycznych jak i w obiegu praktycznym istnieje wiele definicji zarządzania. Wszystkie je można usystematyzować w dwóch oddzielnych sposobach podejścia:

  • podejście instytucjonalne – odnosi się do grupy ludzi, którym powierzono narzędzia i uprawnienia do kierowania i wydawania poleceń innym członkom grupy.
  • podejście funkcjonalne – to spojrzenie na zarządzanie jako proces, który poprzez wykorzystywanie dostępnych narzędzi i zasobów, ma doprowadzić w określonym
  • czasie do zamierzonych efektów. To podejście będzie wyjaśnione szerzej w dalszej części pracy

„Zarządzanie to postępowanie zmierzające do spowodowania funkcjonowania organizacji jako całości i poszczególnych jej elementów zgodnie z przyjętym celem działania” – te słowa ogólnie opisują istotę podejścia funkcjonalnego. Prawdą jest również to, że jest wiele definicji zarządzania. Każdy z badaczy tej dziedziny wprowadzał swoje, bądź ulepszał zastałe publikacje na ten temat. Przytoczonych zostanie kilka z nich, wygłoszonych przez wybitniejszych przedstawicieli nauki o zarządzaniu.

J. Lichtarski określa zarządzanie jako: „Celowe podejmowanie przez odpowiednie osoby (organy i kadrę kierowniczą) decyzji prowadzących – dzięki wykorzystaniu posiadanych zasobów – do osiągnięcia założonych celów”.

R. W. Griffin określa zarządzanie jako „Zestaw działań (obejmujący planowanie i podejmowanie decyzji, organizowanie, przewodzenie, tj. kierowanie ludźmi i kontrolowanie) skierowanych na zasoby organizacyjne (ludzkie, finansowe i informacyjne) i wykonywanych z zamiarem osiągnięcia celów organizacji w sposób sprawny i skuteczny”

Można wydobyć z tych definicji wspólny, powtarzający się mianownik. Zarządzanie postrzegane jest jako całokształt procesów w czasie. Proces, który można podzielić na elementy składowe (funkcje): planowanie (nazywane również podejmowaniem decyzji), organizowanie, motywowanie (przewodzenie), kontrolowania. Wszystkie podejmowane działania mają zmierzać do osiągnięcia zamierzonego na początku celu. Cel ten ma być osiągnięty do określonego punktu w czasie. Aby go osiągnąć należy umiejętnie wykorzystać   i sterować ograniczonymi zasobami, które organizacja lub otoczenie mają w posiadaniu: mając tu na myśli zasoby rzeczowe i ludzkie.

 

 

 

Read More